Yapay zekâdaki ilerleme hayatımızı ne zaman iyileştirir?

Yakın zamanda, peşin ödeme ile taksitli seçenekleri karşılaştırmak için geliştirdiğim PeşinTaksit'in altyapısını AI yardımıyla sadeleştirdim. Ayrı ayrı yönettiğim dört servis tek bir yapıda birleşti. Bir süredir ertelediğim iş, değişiklikleri incelemem ve yeni sürümü yayına almam dahil, yaklaşık bir saatte tamamlandı.

PeşinTaksit'i sadeleştirdiğim çalışmada, önceden beklediğim üç ila beş gün yalnızca tahminimdi. Aynı işi AI olmadan yapıp karşılaştırmadım. Somut kazancım, projeyi çalışır tutmak için gereken operasyonel dikkatin azalmasıydı.

Kullanıcının ne kazandığını ise aynı rahatlıkla söyleyemiyordum. Sonradan arayüzü de değiştirdim, fakat insanların daha bilinçli ödeme kararları verdiğini gösteren bir ölçümüm yoktu.

Yapay zekâdaki ilerleme, insanın hayatında ne zaman bir iyileşmeye dönüşür?

Faydasını görmek için AI'ı fark etmek gerekir mi?

Nathan Lambert, “When will average people feel AI’s impact?” yazısında AI'ın etkisinin teknoloji sektörünün içinden daha görünür olduğunu savunuyor. Önceki sanayi devrimlerinin somut yenilikleriyle karşılaştırarak, AI'ın faydalarının dolaylı yollardan gelebileceğini ve yayılmasının uzun sürebileceğini düşünüyor.

Bu, ölçülmüş bir takvimden çok, sektörün içinden yapılmış bir değerlendirme. Yine de iki ayrı soruyu görünür kılıyor: İnsanlar AI'dan fayda görüyor mu? Gördükleri faydanın arkasında AI olduğunu biliyorlar mı?

Sorunu daha kısa sürede çözülen bir müşteri, çalışanın cevabı nasıl hazırladığını bilmeden hizmetten memnun kalabilir. İşini mesai saatleri içinde bitiren bir çalışan, model duyurularını takip etmeden de kazandığı zamanı değerli bulabilir. İyileşmenin anlamlı olması için ikisinin de AI ile ilgilenmeye başlaması gerekmiyor.

Lambert, AI sayesinde geliştirilen yeni bir tedaviden yararlanan kişinin bu katkıyı ilgili AI şirketine nasıl bağlayacağını da soruyor. Hasta açısından bakınca, teknolojinin kime ait olduğu ikinci planda kalabilir. Etkili bir tedaviye erişebilmek, arkasındaki modelin adını bilse de bilmese de hayatında bir fark yaratır.

Şirketlerin yaptıkları işin bilinmesini istemeleri anlaşılır. Fakat teknolojinin tanınmasıyla insanların ondan faydalanması ayrı sonuçlar. Faydayı, insanların AI hakkında ne kadar konuştuğuyla değerlendirmek, sessizce işe yarayan değişimleri gözden kaçırmamıza neden olabilir.

Aynı gelişme herkese aynı biçimde ulaşmıyor

PeşinTaksit'in bakımının hafiflemesi, hizmeti açık tutmamı kolaylaştırabilir. Onu kullanan biri için erişimin sürmesi de değerlidir. Buna karşılık, yaptığım değişikliklerin o kişinin daha bilinçli ödeme kararı vermesini sağlayıp sağlamadığı ayrı bir soru olarak kalır.

Bir çalışanın haftalık raporunu AI yardımıyla daha kısa sürede bitirdiğini varsayalım. Şirket, açılan zamanı birikmiş işleri azaltmaya veya daha dikkatli kontrole ayırabilir. Çalışana bir rapor daha verebilir. Her tercihin işletme açısından gerekçesi olabilir, fakat aynı gelişmenin çalışanın gününe nasıl yansıdığı değişir.

AI Verimlilik Kazancı Kimin Cebine Giriyor? yazısında maaş, saatlik ücret, iş başına fiyat ve rekabetin bu kazancı nasıl dağıttığını incelemiştim. İnsan, gerçekten işe yarayan bir araçla bile kendisini daha iyi durumda bulmayabilir. Ondan yalnızca aynı sürede daha fazla iş bekleniyor olabilir.

Bu kişinin teknolojiye mesafeli durması, mutlaka onu anlamadığını göstermez. Kendisine ulaşan faydanın ne kadar olduğunu gayet iyi anlamış da olabilir.

Daha iyi bir hayat, sıradan bir güne benzeyebilir

Olağanüstü bir teknik başarı dikkat çekiyor. Bir çalışanın işini acele etmeden kontrol edebilmesi ise sıradan görünüyor. Oysa hem o çalışan hem de hatanın sonucundan etkilenecek kişi için bu fark değerli olabilir.

Yapay Zekânın Değeri Her Zaman Daha Fazla İş Değildir yazısında, kaliteyi ve yönetimin işi daha iyi görebilmesini neden önemsediğimi anlatmıştım. AI, çalışan sayısını azaltmadan bazı kabiliyetleri ekonomik olarak mümkün kıldı. Fakat şirketin süreçlerini ve rakamlarını açıklamadan, zaman tasarrufu veya getiri hesabını okurun inceleyebileceği verilerle destekleyemiyordum.

Bu deneyim, AI'dan ne beklediğimi de belirliyor. Aynı insanlara her boşalan dakikada yeni bir iş vermektense, daha iyi iş yapabilecekleri bir çalışma ortamı istiyorum.

Zekânın geleceğine ilişkin büyük tahminlerin yanında mütevazı bir beklenti gibi görünebilir. Ama insanın daha iyi yaşaması için hayatının dışarıdan bakıldığında bambaşka görünmesi gerekmiyor. Önlenebilir baskının azalması, daha önce yararlanamadığı bir hizmete erişmesi veya kararlarını aceleye getirmeden verebilmesi de bir iyileşme.

Bu iyileşmeler tek başına toplumsal dönüşüm yaşandığını göstermez.

İyileşmenin ölçüsünde insanın da söz hakkı var

AI kullanmaya hazırlanan bir şirket, kimin ne kazanmasını beklediğini baştan konuşmalı. Yönetici işin daha geniş bir bölümünü görebilmeyi önemseyebilir. Çalışan, tekrarlı işlerden biraz kurtulmak isteyebilir. Müşteri ise aynı bilgiyi defalarca vermeden sorununu çözebilmekle ilgilenebilir. Bu beklentiler bir arada karşılanabilir, ama birinin karşılanması diğerlerini kendiliğinden karşılamaz.

Çalışanı ve müşteriyi dinlediğimizde, çözüm için AI'a ihtiyaç olmadığını da görebiliriz. Bazen kuralları sadeleştirmek veya bir işin hangi ekipten hangisine geçeceğini netleştirmek yeterlidir. Hizmeti alan kişinin daha karmaşık bir teknolojiyi tercih etmesi gerekmez. Onun açısından önemli olan, sorununun çözülmesidir.

AI'ın olanaklarını ciddiye alıyorum, çünkü denemeye girişebildiğim işleri ve bakımını üstlenebildiğim projeleri değiştirdi. Benim için neyin kolaylaştığını anlatabilirim. Başkası adına bir ilerlemeden söz edeceksem, onun için neyin iyileştiğini de gösterebilmem gerekir. O kişi, arkasındaki teknolojiyle hiç ilgilenmeden bu farkı anlayabilir.