# Singleton Tasarım Deseni Nedir? > Singleton (Tekil) tasarım kalıbını, kullanım alanlarını, anti-pattern tartışmalarını ve PHP/Python örneklerini öğrenin. Bu yazı [Design Patterns/Tasarım Desenleri Nedir?](/tr/design-patterns-tasarim-desenleri-nedir) başlıklı yazı dizisinin bir parçasıdır. Bu içerik ağırlıklı olarak [refactoring.guru](https://refactoring.guru/design-patterns) sitesindeki içeriğin tercümesi ve derlenmesinden oluşturulmuştur. Tüm tasarım desenleri ya da diğer adıyla tasarım kalıplarına yönelik ayrıntılı içeriklere yazının sonundaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz. > 💡 **Özet (TL;DR):** > - **Amaç:** Bir sınıfın yalnızca tek bir örneğinin (instance) var olmasını garanti eder ve bu örneğe global bir erişim noktası sağlar. > - **Kilit Yapılar:** Private constructor (dışarıdan nesne oluşturulmasını engeller) ve statik `getInstance()` metodu. > - **Eleştiri:** Birçok modern mimaride test edilebilirliği zorlaştırması ve sıkı bağımlılık (tight coupling) yaratması sebebiyle bir **anti-pattern** olarak kabul edilmektedir. Modern projelerde alternatifi olarak Dependency Injection (DI) Container'lar kullanılır. --- ## Singleton Deseninin Amacı **Singleton** (Tekil), bir nesnenin sadece tek bir örneğinin olduğundan emin olmak ve bu nesneye ihtiyaç duyduğunuzda kodunuzun her yerinden aynı örneğin çağrılmasını sağlamak için kullanılan yaratımsal (creational) bir tasarım desenidir. --- ## Sorun Singleton deseni, SOLID programlama prensiplerinin en başında gelen "Tek Sorumluluk Prensibi"ne (Single Responsibility Principle) aykırılık oluşturma pahasına iki problemi tek seferde çözer: ### 1. Bir sınıfın tek bir örneğinin olduğundan emin olmak Neden bir sınıfa ait sadece tek bir örneğin olması istenir? En sık karşılaşılan sebep; paylaşılan ortak bir kaynağa (örneğin bir veritabanı bağlantısı, bir dosya veya log sistemi) erişimi tek elden kontrol etmektir. Normal bir oluşturucu (constructor) çağrısı her zaman yeni bir nesne döndürmek zorundadır. Ancak Singleton tasarımında, daha önce bir nesne oluşturulduysa tekrar yeni bir nesne oluşturulmaz, hafızadaki mevcut örnek istemciye geri dönüştürülür. ![](/images/singleton-tasarim-deseni-nedir/singleton-comic-1-1.avif) ### 2. O örneğe global bir erişim noktası sağlamak Uygulamalarda önemli nesneleri saklamak için kullanılan global değişkenler her zaman risk taşır. Herhangi bir kod parçası bu global değişkenlerin üzerine yazıp uygulamanın çökmesine neden olabilir. Singleton deseni, nesneye tıpkı global bir değişken gibi her yerden erişmenizi sağlar ancak diğer kodların bu örneğin üzerine yazmasını (overwrite) engelleyerek güvenli bir koruma sunar. --- ## Çözüm Tüm Singleton uygulamalarında şu iki adım ortaktır: - Sınıfın varsayılan yapılandırıcısını (`constructor`) **private** (veya protected) yapın. Böylece diğer sınıflar `new` operatörünü kullanarak bu sınıftan nesne üretemez. - Constructor görevi görecek statik bir oluşturma metodu (genellikle `getInstance()`) yazın. Bu metot arka planda private constructor'ı çağırıp oluşturulan nesneyi statik bir değişkende saklar. Sonraki çağrılarda ise her zaman bu saklanan nesneyi geri döndürür. --- ## Gerçek Hayat Senaryosu: Veritabanı Bağlantı Yöneticisi Loglama veya DB bağlantısı gibi ortak kaynakların yönetiminde PHP üzerinde Singleton şu şekilde kurgulanır: ```php class DatabaseConnection { private static ?DatabaseConnection $instance = null; private PDO $connection; // 1. Dışarıdan 'new' ile çağrılmayı engelliyoruz private function __construct() { $this->connection = new PDO("mysql:host=localhost;dbname=test", "user", "pass"); } // 2. Nesnenin kopyalanmasını (clone) engelliyoruz private function __clone() {} // 3. Serileştirilmiş dizeden nesne üretilmesini engelliyoruz public function __wakeup() { throw new \Exception("Singleton nesneleri deserialize edilemez."); } // 4. Tek erişim noktası (Lazy Initialization) public static function getInstance(): DatabaseConnection { if (self::$instance === null) { self::$instance = new self(); } return self::$instance; } public function getConnection(): PDO { return $this->connection; } } ``` --- ## Singleton vs Statik Sınıflar (Static Class) | Kriter | Singleton | Statik Sınıf | | :--- | :--- | :--- | | **OOP Uyumu** | Arayüz (Interface) uygulayabilir, kalıtım (Inheritance) alabilir. | Kalıtım ve arayüz uygulayamaz. OOP prensiplerine pek uymaz. | | **Yükleme Zamanı** | Nesneye ilk ihtiyaç duyulduğunda oluşturulur (Lazy Loading). | Uygulama başlarken direkt belleğe yüklenir (Eager Loading). | | **Bellek Yönetimi** | İhtiyaç kalmadığında bellekten temizlenebilir. | Uygulama ayakta kaldığı sürece bellekte yer işgal eder. | --- ## Thread Safety (İş Parçacığı Güvenliği) PHP, yapısı gereği tek iş parçacıklı (single-threaded) çalıştığı için eş zamanlı erişim sorunlarıyla karşılaşmaz. Ancak Python, Java veya C# gibi çoklu iş parçacığı (multi-threading) destekleyen dillerde iki farklı thread aynı anda `getInstance()` metoduna girdiğinde race condition oluşabilir ve iki farklı nesne üretilebilir. Python'da bunu engellemek için bir **Lock** (Kilit) mekanizması kullanılır: ```python import threading class SingletonMeta(type): _instances = {} _lock: threading.Lock = threading.Lock() # Kilit mekanizması def __call__(cls, *args, **kwargs): # Double-checked locking if cls not in cls._instances: with cls._lock: if cls not in cls._instances: instance = super().__call__(*args, **kwargs) cls._instances[cls] = instance return cls._instances[cls] class Singleton(metaclass=SingletonMeta): def some_business_logic(self): pass ``` --- ## Uygulanabilirlik - **Ortak Kaynak Kontrolü:** Veritabanı bağlantısı, log yazıcısı veya config dosyaları gibi tüm uygulamanın ortak kullanması gereken tekil kaynaklarda kullanın. - **Sıkı Global Kontrol:** Global değişkenlerin yaratacağı güvenlik açıklarını engellemek ve nesnenin üzerine yazılmasını kesin olarak önlemek istediğinizde kullanın. --- ## Diğer Tasarım Desenleri ile İlişkisi - **Facade** sınıfları genellikle tek bir örneğe ihtiyaç duydukları için **Singleton** olarak tasarlanabilirler. - Paylaşılan tüm durumlar tek bir nesneye indirgenebilirse **Flyweight** deseni Singleton ile benzerlik gösterir. Ancak Flyweight nesneleri immutable (değiştirilemez) olmak zorundadır. - **Abstract Factory**, **Builder** ve **Prototype** desenleri çoğunlukla Singleton olarak uygulanabilir. --- ## Singleton Tasarım Deseni Kod Örnekleri ### Örnek PHP Kodu ```php